Leczenie uzależnień behawioralnych Lublin

Aktualizacja ICD-11 wprowadzona w 2022 roku formalnie wyodrębniła dwie kategorie uzależnień behawioralnych: hazard patologiczny (6C50) i Gaming Disorder (6C51). Decyzja oparta była na trzech latach przeglądu literatury, w której badania neuroobrazowe (fMRI, PET) wykazały aktywność tych samych obszarów mózgu (układ nagrody, kora przedczołowa, ciało prążkowane) podczas patologicznego grania i przy używaniu substancji uzależniających. Mechanizmy dopaminergiczne, schemat tolerancji, objawy odstawienia (rozdrażnienie, niepokój przy próbie przerwania) są wspólne. Decyzja WHO oznacza, że uzależnienia behawioralne są formalnie chorobami, nie wadami charakteru ani problemami wychowawczymi.

Po legalizacji zakładów online w 2017 roku polski rynek hazardu rozrósł się wykładniczo. Operatorzy nielegalni (działający poza polską jurysdykcją) prowadzą agresywny marketing celowany w młodych mężczyzn 18-35 lat. Pacjenci Nasz Gabinet Lublin zgłaszają się zwykle z długiem 50-300 tysięcy, po wypożyczeniach chwilówek (Provident, Vivus, Wonga, Smartney), sprzedaży samochodu, ukryciu strat przed partnerem. Często pierwszą motywacją do szukania pomocy jest wykrycie problemu przez partnera, nie samodzielna decyzja. CBT-RPT dla hazardu wymaga równoległej pracy nad: powstrzymaniem zachowania (blokady, samowykluczenie), redukcją cravingu (Naltrekson), restrukturyzacją zniekształceń typu „odbiję się na następnym zakładzie", planowaniem zarządzania finansami w okresie terapii.

Powszechne wyobrażenie Gaming Disorder dotyczy nastolatków grających 10 godzin dziennie. W praktyce klinicznej Nasz Gabinet większość zgłoszeń pochodzi od dorosłych w wieku 25-45 lat, najczęściej pracowników branż IT, kreatywnych, naukowych. Mechanizm: praca zdalna z elastycznymi godzinami zaciera granicę między pracą a graniem. Pacjent zaczyna od „przerwy" w pracy na rundkę gry, kończy 6 godzin później bez postępu w projektach. Towarzyszące zaburzenia często wykrywane dopiero w trakcie diagnostyki: ADHD u dorosłych (gra dostarcza dopaminy, której deficyt odczuwa pacjent z ADHD), depresja (gra jako ucieczka od bezradności), zaburzenia lękowe (gra jako redukcja niepokoju). Leczenie obejmuje CBT z modułem cyfrowego dobrostanu plus farmakoterapię chorób współistniejących.

Kompulsywne zachowania seksualne (CSBD, ICD-11 6C72) są wśród wszystkich uzależnień behawioralnych najtrudniejsze diagnostycznie. Granica między wysoką aktywnością seksualną (norma) a zaburzeniem (patologia) wymaga starannej oceny. Kryteria CSBD: utrata kontroli, kontynuacja pomimo szkód (rozpad relacji, problemy w pracy, koszty finansowe), priorytetyzacja zachowania nad innymi obszarami życia, próby ograniczenia kończące się niepowodzeniem, czas trwania minimum 6 miesięcy. Sam fakt częstego korzystania z pornografii czy aplikacji randkowych nie świadczy o CSBD. Leczenie: CBT specyficzne dla CSBD, blokady stron (Covenant Eyes, Bark), grupy SLAA, w wybranych przypadkach Naltrekson off-label, równoległe leczenie współistniejących zaburzeń (depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia osobowości).

Binge Eating Disorder (BED, ICD-11 6B82) jest najpowszechniejszym zaburzeniem odżywiania, częstszym niż anoreksja i bulimia łącznie. Charakteryzuje się powtarzanymi epizodami spożywania bardzo dużych ilości jedzenia w krótkim czasie, z towarzyszącym poczuciem utraty kontroli, bez kompensacji wymiotami czy nadmiernymi ćwiczeniami. W odróżnieniu od bulimii BED prowadzi zwykle do nadwagi i otyłości. Leczenie wymaga modelu trójdyscyplinarnego: psychiatra (farmakoterapia, najczęściej Lisdexamfetamina off-label, SSRI w razie depresji współistniejącej), terapeuta (CBT-E lub IPT), dietetyk (psychodietetyka, normalizacja wzorca odżywiania bez restrykcyjnych diet). Same diety nasilają epizody BED, ponieważ deprywacja wzmacnia kompulsywność. W Nasz Gabinet Lublin model ten realizujemy we współpracy z zewnętrznymi dietetykami specjalizującymi się w zaburzeniach odżywiania.